Zmiana codziennych przyzwyczajeń zwykle zaczyna się od zauważenia rzeczy, które wcześniej wykonywało się omal automatycznie. Sposób reagowania na stres, odkładanie obowiązków, unikanie nieprostych rozmów czy ciągłe porównywanie się z innymi mogą przez długi czas wydawać się prostą częścią dnia. Dopiero obserwacja własnych zachowań umożliwia sprawdzić, które z nich w rzeczywistości służą określonym celom, a które utrudniają ich realizację.
Pytanie, jak zmodyfikować własne życie, nie musi zatem oznaczać nagłego przewrócenia codzienności do góry nogami. Często chodzi raczej o rozpoznanie powtarzających się schematów i stopniowe modyfikowanie tych elementów, na które dana osoba ma realny wpływ. W praktyce znaczenie moraz określenie, czego właściwie oczekuje się od zmiany. Przeciwnie wygląda praca nad lepszą organizacją czasu, całkiem inaczej nad relacjami, a jeszcze przeciwnie nad sposobem reagowania w sytuacjach napięcia.
W tym kontekście często pojawia się pojęcie rozwój osobisty, które obejmuje sporo różnych działań i nie ma jednego, uniwersalnego przebiegu (zobacz również: rozwój osobisty ebook). Dla jednej osoby będzie to nauka planowania i wyznaczania granic, dla innej zdobywanie nowych kwalifikacji lub praca nad sposobem komunikowania własnych potrzeb. Istotne jest rozróżnienie pośród konkretną zmianą zachowania a samym zdobywaniem wiedzy. Można przeczytać wiele książek dotyczących organizacji, motywacji czy relacji, a jednocześnie nie zmodyfikować żadnego zwyczajnego nawyku. Z drugiej strony dosłownie niewielka modyfikacja rutyny może ujawnić problemy, których przedtem nie było widać. Np ustalenie bardziej realistycznego planu dnia może pokazać, że trudność nie wynika z braku czasu, lecz z częstego przerywania pracy. W takich przypadkach przydatne jest sprawdzanie efektów własnych decyzji zamiast zakładania z góry, że określona forma będzie odpowiednia dla każdego.
W opisach pracy nad nawykami i sposobem myślenia można też spotkać określenie programowanie umysłu podświadomego. Jest ono używane w różnych kontekstach, między innymi przy omawianiu automatycznych reakcji, przekonań a także utrwalonych możliwości interpretowania zdarzeń. Warto jednakże zachować ostrożność wobec uproszczonego przedstawiania umysłu jako systemu, który można dowolnie „przeprogramować” za pomocą pojedynczych technik (zobacz: jak podświadomość wpływa na nasze życie). Na zachowanie wpływa sporo czynników, takich jak wcześniejsze doświadczenia, aktualna sytuacja, emocje, środowisko a także wyuczone schematy działania. Powtarzanie określonej czynności może sprzyjać utrwalaniu nawyku, ale nie znaczy automatycznej zmiany wszystkich związanych z nim przekonań. W praktyce pomocne bywa dokładne określenie sytuacji, w których pojawia się konkretny schemat, oraz sprawdzenie, co zwykle następuje bezpośrednio przed nim i po nim. Taka obserwacja daje możliwość pracować nad konkretnym zachowaniem zamiast traktować zmianę jako abstrakcyjny proces.
Nie każda próba modyfikacji własnego życia przebiega w sposób równy. Początkowa motywacja może być wysoka, a po kilku tygodniach pojawia się zmęczenie, brak czasu lub powrót do wcześniejszych przyzwyczajeń. Jest to też moment, w którym warto oszacować, czy przyjęte założenia były możliwe do utrzymania w zwyczajnych ustaleniach. Zbyt duża liczba przemian naraz na prawdę często utrudnia zobowiązanie, co realnie przyniosło konkretny skutek. Z kolei bardzo niewielki zakres działania może nie dawać wystarczających informacji o tym, czy obrany kierunek ma sens. Dlatego obserwowanie własnych reakcji, zapisywanie powtarzających się trudności i korygowanie wcześniejszych zaleceń może być częścią dłuższego procesu. Zmiana sposobu działania nie za każdym razem oznacza wyeliminowanie określonych zachowań. Niekiedy chodzi o nauczenie się rozpoznawania momentu, w którym pojawia się stary schemat, i świadome wybranie innej reakcji. Takie podejście daje możliwość patrzeć na przemianę bardziej praktycznie, bez oczekiwania natychmiastowych rezultatów i bez przypisywania jednej technice odpowiedzialności za cały proces.
Warto sprawdzić: umysł podświadomy ebook.